Hoogsensitieve personen (HSP) staan erom bekend dat zij emoties van anderen sterk kunnen aanvoelen. Eerder onderzoek heeft dit al bevestigd: HSP beschikken vaak over een verhoogde vorm van empathie. Maar hoe uit zich dit precies in alledaagse situaties? En wat betekent dit voor hun welzijn?
Onderzoekers van de Universiteit van Manitoba in Canada hebben zich verdiept in een heel concreet aspect hiervan: hoe intens HSP de emoties van personages in films ervaren. Deze studie biedt waardevolle inzichten die ook in de praktijk van coaches goed toepasbaar zijn.
Het onderzoek in het kort
Amanda McQuarrie en haar collega’s lieten 305 studenten verschillende korte filmfragmenten bekijken. Deze fragmenten waren speciaal ontworpen om emoties op te wekken.
- Positieve emoties: vermaak, trots, liefde
- Negatieve emoties: walging, angst, verdriet, boosheid
- Gemengde emoties: situaties die tegelijkertijd grappig én gênant of gênant én vernederend waren.
- Neutrale fragmenten: bedoeld als controlemateriaal
Elke deelnemer kreeg tien fragmenten te zien: twee positieve, twee negatieve, twee neutrale en vier gemengde. Vooraf kregen de studenten de opdracht om zich volledig te focussen op de beelden en zich in te leven in de hoofdpersoon.
Na elk fragment noteerden ze hoe sterk ze negen verschillende emoties zelf hadden ervaren. Ook gaven ze aan in welke mate hun gevoel overeenkwam met dat van het personage in de film.
Meer en intensere emoties bij HSP
De uitkomsten geven goed zicht op de verschillen tussen hoogsensitieve en niet-hoogsensitieve personen.
Sterkere emotionele beleving
Hoogsensitieve personen ervaarden de emoties veel intenser dan niet-HSP. Dit gold zowel voor positieve als negatieve fragmenten, maar ook voor de gemengde situaties.
Grotere emotionele variatie
HSP rapporteerden vaker meerdere emoties tegelijk. Waar een niet-HSP bijvoorbeeld vooral boosheid voelde, ervoer een HSP tegelijkertijd ook verdriet en compassie.
Meer identificatie met personages
HSP gaven vaker aan dat zij dachten hetzelfde te voelen als de hoofdpersoon van het fragment. Dit wijst op een sterke affectieve empathie. Dat is het voelen van de emoties van een ander. En dat kan dus zowel om een echt persoon als een fictief karakter gaan. Dat verklaart ook waarom het kijken van een film of het lezen van een boek sterke emoties teweeg kan brengen bij HSP.
Hogere stresslevels
Naast de rijkdom aan gevoelens werd ook een keerzijde zichtbaar: HSP hadden meer stress tijdens het kijken. Het intens meeleven met de emoties van een ander kan leiden tot emotionele overbelasting.
Wat betekent dit voor coaches?
Voor coaches die werken met hoogsensitieve cliënten is dit onderzoek zeer relevant. Het toont namelijk niet alleen de kracht van HSP in het aanvoelen van anderen, maar ook de kwetsbaarheid die hieruit kan voortkomen.
Erken de intensiteit van emoties
HSP beleven emoties niet alleen sterker, maar ook breder. Als coach kun je cliënten helpen om woorden te geven aan deze emotionele rijkdom. Dat noemen we emotionele geletterdheid. Dit vergroot hun zelfinzicht en maakt het makkelijker om emoties te reguleren.
Normaliseer de ervaring
Veel HSP denken dat zij ‘overdreven’ reageren of dat er ‘iets mis’ is met hen. Door hen uit te leggen dat hun ervaring wetenschappelijk onderbouwd is, bied je geruststelling en erkenning. Het is geen tekortkoming, maar gewoon een aspect van hoogsensitief zijn.
Grenzen leren kennen
Het vermogen om diep mee te voelen kan waardevol zijn, maar kan ook leiden tot overspoeling. Als coach kun je HSP begeleiden in het stellen van emotionele grenzen: wanneer is het goed om mee te voelen, en wanneer is het nodig om afstand te bewaren?
Leer regulatietechnieken aan
Denk aan ademhalingsoefeningen, grounding-technieken of het visualiseren van een beschermende ruimte. Zulke tools helpen HSP om in het moment aanwezig te blijven zonder te verdrinken in de emoties van anderen.
Pas film- of beeldmateriaal toe in coaching
Dit onderzoek biedt ook een praktische werkvorm. Je kunt tijdens een sessie korte filmfragmenten gebruiken om emoties bewust op te roepen. Daarna kun je samen reflecteren: welke emoties werden gevoeld, hoe intens waren die, en hoe kan de cliënt hiermee omgaan?
Tot slot
De studie van McQuarrie en collega’s onderstreept hoe rijk en intens de emotionele beleving van hoogsensitieve personen is. Voor coaches is dit een uitnodiging om die diepte te erkennen én om HSP te ondersteunen in het vinden van balans. Want juist door hun emotionele diepgang hebben HSP veel te bieden – mits ze leren omgaan met de intensiteit ervan.
Bron: McQuarrie AM, Smith SD and Jakobson LS (2023) Alexithymia and sensory processing sensitivity account for unique variance in the prediction of emotional contagion and empathy. Front. Psychol. 14:1072783. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1072783
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.