In mijn counsellingspraktijk hoorde ik vaak dat hoogsensitieve mensen vriendschappen lastig vinden. Ze zijn goed in het aanvoelen van anderen, en horen vaak van hun vrienden dat ze zo goed kunnen luisteren. Maar zelf hebben ze niet altijd het gevoel dat er iemand voor hen is. De diepgaande verbinding waar ze naar op zoek zijn, is lastig te bereiken in de praktijk. Ik wilde weten of dit patroon in een grote groep HSP ook te zien is.
Om deze vraag te onderzoeken voerde ik in 2015 een studie uit onder bijna 1900 hoogsensitieve personen. Dit was mijn eerste studie onder volwassenen. Daarna volgden nog mijn internationale studie naar HSP en werkstress en het Nederlandse onderzoek naar HSP-talenten. In dat eerste onderzoek uit 2015 richten we ons op de dagelijkse beleving van hoogsensitiviteit. Wat daaruit naar voren kwam op het gebied van het sociale leven, liet een duidelijk beeld zien.
Diepe behoefte aan verbinding — maar moeite om die te ervaren
Wat direct opviel, was de centrale rol van verbondenheid. De respondenten konden uit een lijstje waarden kiezen welke voor hen de twee belangrijkste waren. De waarde verbondenheid scoorde daarin het hoogste
- 81% gaf aan dat verbondenheid de belangrijkste waarde in het leven is
Waarschijnlijk herkenbaar voor veel HSP. Maar tegelijkertijd liet het onderzoek zien dat juist op dat vlak veel moeilijkheden werden ervaren:
- 45% vindt het lastig sociale contacten te onderhouden
- 53% heeft geen hechte vriendschappen
- 77% voelt zich anders dan anderen
Veel hoogsensitieve personen hebben dus een sterke behoefte aan verbinding, maar ze ervaren moeite om die verbinding duurzaam te creëren.
Sterke empathische afstemming — maar weinig bescherming
Empathie is het vermogen om de emoties van anderen goed aan te voelen (affectieve empathie noemen we dat). Sommige mensen voelen die emoties zelfs alsof ze van henzelf zijn. Zoals in al mijn onderzoeken geeft een heel groot deel van de HSP deze vorm van empathie te herkennen:
- 90% voelt de stemming van anderen aan
- 63% neemt die stemming ook over
Daarnaast is er ook cognitieve empathie; het vermogen de emoties van anderen te begrijpen, ook als die heel anders zijn dan die van jezelf. Dat hebben we in dat onderzoek niet bekeken. Maar uit eerdere onderzoeken weten we dat die vorm ook hoog scoort bij HSP.
Het nadeel van emoties sterk overnemen, is dat dit een verhoogde emotionele belasting geeft en zelfs je functioneren kan beïnvloeden. Dat is ook wat HSP zelf aangeven.
- 64% vindt het lastig om te gaan met intense emoties.
Ter vergelijking:
- 76% vindt het lastig om te gaan met overprikkelende situaties
Dit item is breder en kan over allerlei situaties gaan die overprikkelend zijn. Het kan met allerlei zintuigelijke prikkels te maken hebben. Op de vraag wat mensen het meest lastig vinden in het dagelijks leven, werd dit item het vaakst genoemd. Op de derde plaats staan omgaan met de eigen emoties.
Zelfbeeld en innerlijke positie
Daarnaast kwam een duidelijk patroon naar voren rondom zelfbeeld en innerlijke zekerheid:
- 53% heeft een laag zelfbeeld
- 45% vindt het lastig om te gaan met laag zelfvertrouwen
- 40% vindt het lastig positief naar het leven te kijken
Dit is een cruciaal punt. Want hoe iemand zichzelf ervaart, beïnvloedt direct:
- hoe emoties worden geïnterpreteerd
- hoe grenzen worden gesteld
- en hoe iemand zich positioneert in relaties
Verbeteren van het zelfbeeld zal daarom ook van invloed zijn op hoe relaties worden ervaren. Maar het zelfbeeld is niet een losstaand fenomeen. Het hangt samen met heel veel factoren en dat samenspel beïnvloeden geeft het meest langdurig resultaat.
Relationele kwetsbaarheid
Er lijkt inderdaad een effect te zijn van het lage zelfbeeld op de ervaringen in relaties. Hoewel in dit onderzoek niet is onderzocht of het werkelijk met zelfbeeld samenhangt, of met iets anders. Een derde tot bijna de helft ervaart een vorm van kwetsbaarheid in vriendschappen:
- 45% vindt het moeilijk om voor zichzelf op te komen bij vrienden
- 32% heeft het gevoel dat vrienden misbruik maken van hen
- 30% schaamt zich soms voor zichzelf in vriendschappen
Dit wijst op een mogelijke disbalans in relaties. Een situatie waarin een HSP: veel aanvoelt, veel geeft, maar zich niet altijd serieus genomen voelt en het lastig vindt zichzelf goed te beschermen. Hoe die correlaties precies liggen is nog niet duidelijk. Maar helder is wel dat veel HSP op dit vlak problemen ervaren.
Wat nog ontbreekt
Wanneer je deze clusters samen bekijkt, ontstaat er een belangrijk inzicht. Niet het meevoelen zelf lijkt het probleem — maar wat er gebeurt in de interactie tussen voelen, denken en relaties.
Hoewel dit onderzoek veel inzicht gaf, riep het ook nieuwe vragen op. Want wat nog ontbrak was inzicht in:
- Welke rol empathie speelt; is een hoge mate van empathie meer een last of een kracht;
- Of emotionele intelligentie bij HSP een beschermende factor kan zijn;
- Hoe ervaringen in de jeugd meespelen;
- Wat het meest effect heeft op de mentale gezondheid van HSP;
- Maar vooral hoe alle factoren elkaar beïnvloeden;
- welke processen elkaar versterken;
- en welke juist beschermend werken en;
- welke factoren aanknopingspunten in de begeleiding kunnen zijn.
Dat bracht mij bij een volgende stap. Niet meer kijken naar losse onderdelen, maar naar het geheel en daarbij wetenschappelijk gevalideerde vragenlijsten gebruiken, zodat we de uitkomsten kunnen vergelijken met resultaten onder de gemiddelde bevolking.
Een nieuw onderzoek
In een nieuw groot internationaal onderzoek onder circa 4500 hoogsensitieve personen uit 59 landen hebben we meer aspecten bekeken om zicht te krijgen op de emotionele en relationele dynamiek bij HSP.
Daarin hebben we gekeken naar onder andere:
- emotionele intelligentie
- empathische processen
- ruminatie
- emotionele verantwoordelijkheid
- gevoelens van begrepen worden
- sociale en emotionele eenzaamheid
- emotionele overweldiging
- en mentale gezondheid
Waarom dit belangrijk is voor professionals
Voor coaches, therapeuten en andere professionals is dit geen abstract vraagstuk.
In de praktijk zien zij dagelijks cliënten die:
- vastlopen in hun emoties
- blijven nadenken over wat ze voelen
- zichzelf verliezen in relaties
- en daarmee hun eigenwaarde
- of hun gevoeligheid niet als kracht kunnen inzetten
Het begrijpen van de onderliggende dynamiek maakt het mogelijk om:
- gerichter te begeleiden
- beter te differentiëren tussen cliënten
- en interventies te kiezen die echt aansluiten.
Het vervolg: het congres
De resultaten uit dit grootschalige onderzoek verwerken we in een boek en worden als eerste gedeeld op het Hoogsensitiviteitcongres op 16 november 2026. De titel van het congres is:
Complexe gelaagdheid van innerlijke balans bij HSP
Tijdens dit congres verkennen we vragen zoals:
- Waarom raakt de ene HSP emotioneel overweldigd en de ander niet?
- Welke processen versterken emotionele belasting?
- En welke helpen juist om innerlijke balans te ontwikkelen?
- Wat betekent dit voor begeleiding en therapie?
Ben je benieuwd naar hoe het complex van factoren de mentale gezondheid van HSP beïnvloed. Kom dan zeker op het congres. Bieke Geenen en ik praten je daar graag bij.
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.