De overgang is voor veel vrouwen een periode van lichamelijke én emotionele verandering. Hoogsensitieve vrouwen (HSP) ervaren deze fase vaak als extra intens. Helaas is er nog geen wetenschappelijk onderzoek dat specifiek kijkt naar de overgang bij HSP.
Wat we wél hebben, zijn twee goed onderzochte gebieden:
- hormonale veranderingen tijdens de overgang
- de werking van het hoogsensitieve brein en zenuwstelsel
Wat er hormonaal gebeurt in de overgang
De overgang is geen plotseling moment, maar een proces dat zich over jaren uitstrekt. Vooral de perimenopauze — de fase vóór de laatste menstruatie — speelt hierin een centrale rol.
In deze periode verandert de hormonale balans ingrijpend. Progesteron begint te dalen, vaak al voordat de cyclus zichtbaar verandert. Tegelijkertijd gaat oestrogeen niet geleidelijk omlaag, maar begint te schommelen: soms hoger dan je gewend bent, dan weer plots lager. Juist die wisselingen maken deze fase vaak zo intens.
Veelvoorkomende klachten zijn in de perimenopauze:
- stemmingswisselingen
- slaapproblemen
- prikkelbaarheid of innerlijke onrust
- vermoeidheid
- opvliegers
Na de menopauze — die officieel wordt vastgesteld als je twaalf maanden geen menstruatie hebt gehad — ontstaat er een andere situatie. De hormonale schommelingen nemen af en maken plaats voor een nieuw evenwicht, waarin oestrogeen laag maar relatief stabiel is.
Voor veel vrouwen betekent dit dat de grilligheid afneemt, al kunnen bepaalde klachten nog wel aanwezig blijven, zoals opvliegers, droge huid, gewrichtsproblemen, vaginale droogheid, slaapproblemen en botontkalking.
Wat we weten over hoogsensitiviteit
Hoogsensitiviteit is een eigenschap waarbij personen meer subtiele externe en interne stimuli opmerken, die informatie diepgaand verwerken en meer impact ervaren. Het brein werkt complexer en ook het zenuwstelsel verwerkt stimuli intenser.
Dat uit zich vaak in:
- een sterke gevoeligheid voor externe prikkels, zoals geluid of drukte
- een rijke innerlijke belevingswereld
- een diepere emotionele beleving
- een verhoogd bewustzijn van subtiele signalen, zowel in de omgeving als in het eigen lichaam
Een belangrijk zintuig hierin is interoceptie: het vermogen om signalen van binnenuit waar te nemen. Denk aan hartslag, spanning, vermoeidheid of veranderingen in je lichaam. Veel hoogsensitieve mensen hebben een verfijnd gevoel voor deze signalen zo blijkt uit onderzoek.
Waarom de overgang intenser kán voelen voor HSP
Hoewel er nog geen direct onderzoek is naar HSP in de overgang, kunnen we wel voorzichtig verbanden leggen.
Wanneer je gevoeliger bent voor wat er in je lichaam gebeurt, is het aannemelijk dat je hormonale veranderingen ook duidelijker ervaart. Niet per se omdat ze sterker zijn, maar omdat ze minder aan je voorbijgaan. Je voelt dan veranderingen die andere vrouwen niet opmerken. Ook kan je het intenser beleven: bijvoorbeeld een opvlieger als veel ingrijpender ervaren dan alleen maar meer warmte.
Daarnaast vraagt de overgang — en met name de perimenopauze — veel van het regulerend vermogen van je lichaam. Voor een zenuwstelsel dat al diep verwerkt en snel reageert op prikkels, kan dat betekenen dat de balans eerder verstoord raakt.
Overprikkeling of hormonen?
Veel hoogsensitieve vrouwen merken in de overgang dat er iets verschuift. Dingen die eerder nog in balans waren, voelen ineens zwaarder. Je kunt sneller moe zijn, emotioneler reageren of minder goed tegen drukte. Je ervaart vaker overprikkeling dan eerder in je leven (zie hieronder bij Ervaringen).
Is dit overprikkeling, zoals je die al je hele leven kent? Of zijn het hormonale veranderingen?
Het verwarrende is dat deze twee sterk op elkaar kunnen lijken — terwijl ze een andere oorsprong hebben.
Overprikkeling ontstaat wanneer je zenuwstelsel meer prikkels te verwerken krijgt dan het aankan. Dat kan komen door drukte, sociale interactie, geluid, maar ook door gedachten en emoties. Vaak is er een duidelijke aanleiding en merk je dat rust helpt om te herstellen.
Hormonale klachten werken anders. Die komen van binnenuit. Door schommelingen in oestrogeen en progesteron kunnen klachten ontstaan zonder directe aanleiding. Je kunt ineens wakker liggen, je onrustig voelen of emotioneler reageren zonder dat daar iets concreets aan voorafging.
Vermoeidheid, prikkelbaarheid, slecht slapen en emotionele intensiteit zijn klachten die bij beide horen. Dat maakt het soms lastig om onderscheid te maken. Toch zit het verschil vaak in de context. Overprikkeling volgt meestal op belasting en neemt af met rust. Hormonale klachten kunnen zich ook aandienen zonder duidelijke trigger en laten zich minder makkelijk “wegregelen”.
Versterkend
In de overgang versterken hormonale veranderingen de kans op overprikkeling.
Door hormonale veranderingen slaap je bijvoorbeeld lichter of minder diep. Je herstelt daardoor minder goed. Dat betekent dat je zenuwstelsel sneller overbelast raakt. Wat eerder nog binnen je draagkracht viel, kan nu te veel zijn.
Voor hoogsensitieve vrouwen speelt daarnaast mee dat lichamelijke signalen vaak sterker worden waargenomen. Een opvlieger, hartkloppingen of innerlijke onrust kunnen daardoor intenser binnenkomen en meer impact hebben op hoe je je voelt.
Zo kan er een wisselwerking ontstaan: minder slaap leidt tot meer overprikkeling, en meer overprikkeling zorgt weer voor extra spanning in het lichaam. Dat kan hormonale klachten verder aanwakkeren. Het is geen rechte lijn, maar een dynamisch samenspel.
Ook op emotioneel vlak kan dit merkbaar zijn. Hormonale veranderingen beïnvloeden stemming en stressregulatie. Voor iemand die al diep voelt, kan dat betekenen dat emoties minder gedempt worden dan voorheen. Wat je altijd al voelde, komt nu directer binnen.
Kortom: overprikkeling gaat over wat er binnenkomt, terwijl de overgang invloed heeft op hoe je systeem daarop reageert.
Ervaringen
Om een beter beeld te krijgen van hoe hoogsensitieve vrouwen de overgang beleven, vroeg ik mijn volgers op Instagram hoe zij hun klachten ervaren in vergelijking met vrouwen in hun omgeving. In totaal reageerden 110 vrouwen.
Wat direct opvalt, is dat 31% aangeeft zowel meer overprikkeling te ervaren, als heftiger klachten én meer klachten in het algemeen. Daarnaast geeft nog eens 36% aan vooral sneller overprikkeld te raken in deze fase. 24% ervaart met name de overgangsklachten zelf als heftiger, terwijl slechts 9% aangeeft alleen meer klachten te hebben, dan hun vriendinnen.
Het grote verschil lijkt dus minder te zitten in het simpelweg hebben van méér klachten, en meer in hoe intens klachten worden beleefd en hoe sterk ze doorwerken in het dagelijks functioneren.
Wat deze verdeling laat zien, is dat overprikkeling een centrale rol lijkt te spelen in hoe de overgang wordt ervaren. Voor veel vrouwen staat niet alleen het lichamelijke aspect op de voorgrond, maar juist de combinatie van hormonale veranderingen én een gevoeliger reagerend systeem.
Hoewel deze cijfers gebaseerd zijn op zelfrapportage en niet wetenschappelijk onderbouwd zijn, sluiten ze wel aan bij het beeld dat we eerder schetsten. De overgang lijkt voor hoogsensitieve vrouwen niet alleen een fysieke verandering te zijn, maar ook een fase waarin de verwerking van prikkels en signalen verandert — en daarmee de totale ervaring intenser kan worden.
Wat we (nog) niet weten
Er is op dit moment geen direct wetenschappelijk onderzoek dat specifiek kijkt naar:
- de overgang bij hoogsensitieve vrouwen
- verschillen in klachten tussen HSP en niet-HSP
De verbanden die we leggen, zijn gebaseerd op bestaande kennis over:
- hormonale processen
- het hoogsensitieve zenuwstelsel
- ervaringen van HSP vrouwen
Dat betekent dat we spreken in mogelijkheden en aannemelijkheid, niet in harde conclusies. Maar hopelijk helpt dit blog in de erkenning dat de overgang een zware periode kan zijn als je hoogsensitief bent.
Drie manieren om de vicieuze cirkel van overprikkeling te doorbreken
In de overgang kan het voelen alsof je in een cirkel terechtkomt: slechter slapen, sneller overprikkeld raken, emotioneler reageren — en daardoor nóg minder herstellen. Juist dan helpt het om niet méér te doen, maar anders te kijken naar wat je systeem nodig heeft.
-
Verlaag je prikkeldrempel vóórdat je over je grens gaat
Veel hoogsensitieve vrouwen zijn gewend om signalen serieus te nemen — maar vaak pas als ze al duidelijk aanwezig zijn. In de overgang is je systeem gevoeliger en je buffer kleiner. Dat vraagt om eerder bijsturen.
Dat kan betekenen:
- eerder pauze nemen, ook als het “nog wel gaat”
- minder stapelen van afspraken op één dag
- bewuster kiezen voor prikkelarme momenten
-
Laat sociale media links liggen als je wilt ontspannen
Voor veel vrouwen is sociale media een snelle en toegankelijke manier om te ontspannen. Even scrollen, even afleiding. Maar juist voor hoogsensitieve vrouwen in de overgang kan dit averechts werken. Wat aan de oppervlakte rust lijkt, is voor je zenuwstelsel vaak nog steeds een stroom aan prikkels: beelden, emoties, informatie en vergelijkingen volgen elkaar in hoog tempo op. In een fase waarin je systeem al gevoeliger en minder stabiel is, kan dit ongemerkt bijdragen aan meer onrust, slechter slapen en een voller hoofd. Zeker omdat je als HSP niet alleen de hoeveelheid prikkels verwerkt, maar ook de emotionele lading ervan. Berichten op sociale media triggeren je systeem vaak meer, dan dat ze ontspanning geven.
-
Maak onderscheid tussen rust en herstel
Als je overprikkeld bent, is rust vaak je eerste reactie. Maar niet alle rust zorgt ook voor echt herstel.
Scrollen op je telefoon of gedachteloos tv kijken kan tijdelijk afleiden, maar geeft je zenuwstelsel niet altijd wat het nodig heeft. Herstel zit vaker in:
- stilte of natuur
- bewust alleen zijn zonder input
- rustige, herhalende activiteiten (zoals wandelen, douchen, iets creatiefs doen)
Juist in de overgang, waarin je herstelvermogen verandert, wordt dit verschil belangrijker.
-
Normaliseer wat je voelt, zonder het te bagatelliseren
Een van de grootste versterkers van overprikkeling is innerlijke weerstand:
“Waarom lukt dit me niet meer?”
“Ik kon dit toch altijd?”
Die gedachten zorgen voor extra spanning in een systeem dat al gevoeliger is.
Wat vaak meer helpt, is een mildere benadering:
- erkennen dat je lichaam verandert
- accepteren dat je draagkracht tijdelijk anders is
- jezelf niet vergelijken met hoe het “vroeger” ging
Tot slot
De overgang vraagt van elke vrouw aanpassing. Voor hoogsensitieve vrouwen kan deze fase nog intenser ervaren worden. Als je wilt kijken naar de mogelijkheden van hormoontherapie, luister dan goed naar de signalen die je lijf je geeft. Uit onderzoek naar medicijngebruik weten we dat HSP sterker reageren op medicatie. Voor hormonen is dit nog niet specifiek onderzocht, maar het is wel aannemelijk dat je sterker de veranderingen in je lijf voelt. Luister daar goed naar om de beste balans te vinden. En zorg goed voor jezelf in deze periode!
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.