Pijn bij jongeren is een groot gezondheidsvraagstuk: tot 25% van de adolescenten ervaart chronische of terugkerende pijnklachten. Deze klachten hangen samen met psychische problemen, schooluitval en verminderd functioneren op latere leeftijd. Tegen die achtergrond is de vraag relevant: zijn sommige jongeren gevoeliger voor pijn dan anderen? Speelt hoogsensitiviteit daarbij een rol?
Recent onderzoek van Hochreuter en collega’s (2025) werpt hier voor het eerst experimenteel licht op.
Direct gemeten pijnverschillen
Het onderzoek van Hochreuter is vernieuwend omdat het niet alleen kijkt naar zelfrapportage, maar daadwerkelijk pijn toedient en meet via een gestandaardiseerd experimenteel paradigma. Bij de zogenoemde heat pain test kregen de deelnemende jongeren met een thermode warmte op de huid. Ze konden die zelf met een halve graad per keer verhogen. Het moment dat de warmte overging in te heet of zelfs pijnlijk werd de pijndrempel genoemd.
In totaal namen 100 gezonde adolescenten (16–19 jaar) deel uit Duitstalig Zwitserland. Zij werden ingedeeld in drie groepen (laagst scorende, gemiddeld en hoogsensitief) op basis van de Highly Sensitive Child Scale. Vervolgens werden twee kernmaten vastgesteld:
- Pijndrempel: bij welke temperatuur iets als pijnlijk wordt ervaren
- Pijntolerantie: hoe lang en tot welke intensiteit pijn verdragen wordt
Concrete cijfers
De verschillen tussen de groepen jongeren zijn consistent en statistisch significant:
- Pijndrempel
- Laagst scorende groep: 46,79°C (SD = 2,15)
- Hoogsensitief: 44,69°C (SD = 3,27)
- Pijntolerantie (temperatuur)
- Laagst scorende groep: 49,32°C (SD = 0,98)
- Hoogsensitief: 47,97°C (SD = 1,75)
De conclusie is helder: hoogsensitieve jongeren hebben een lagere pijndrempel én lagere pijntolerantie. Ze ervaren dezelfde stimulus eerder als pijnlijk en stoppen eerder.
Geen verschil in subjectieve pijn
Opvallend is dat er geen consistente verschillen werden gevonden in zelfgerapporteerde pijnintensiteit (VAS-scores).
Dat betekent:
- HSP-jongeren voelen pijn eerder
- Maar ervaren die pijn niet noodzakelijk als intenser
Dit wijst op een onderscheid tussen:
- Sensorische gevoeligheid (biologisch)
- Subjectieve pijnbeleving (psychologisch)
Voor professionals is dit een cruciaal onderscheid: het gedrag van een jongere (bijvoorbeeld sneller stoppen, vermijden) kan voortkomen uit een lagere drempel, niet uit “overdrijven”.
Geen effect van contextfactoren
Een tweede opvallende bevinding: factoren waarvan we weten dat ze belangrijk zijn bij HSP – zoals:
- ouderlijke steun
- sociale steun
- emotieregulatie
bleken geen significante invloed te hebben op pijndrempel of pijntolerantie in dit experiment.
Dit ondersteunt het idee dat het hier gaat om een fundamenteel sensorisch verschil, en niet primair om context of coping.
Onderzoek naar functioneren
Waar Hochreuter zich richt op direct gemeten pijn, kijkt het onderzoek van Koechlin naar jongeren met chronische pijn en hun dagelijks functioneren.
In deze studie (N = 103) zien we een ander patroon:
- 45,6% van de jongeren met chronische pijn behoort tot de hoogsensitieve groep
- Er zijn significante verschillen in kwaliteit van leven:
- fysiek functioneren: F = 7,42, p < .001
- emotioneel functioneren: F = 6,11, p < .001
- schoolfunctioneren: F = 3,75, p = .03
Hoogsensitiviteit voorspelde in dit onderzoek niet de pijnintensiteit, maar wél de impact van pijn op het dagelijks leven. Met andere woorden: Hoogsensitieve jongeren ervaren niet per se meer pijn, maar wel meer doorwerking van pijn. Zoals meer moeite met concentratie, schooltaken en participatie.
Twee lagen van pijngevoeligheid
Samen laten deze studies een belangrijk onderscheid zien:
Op de biologische laag (onderzoek Hochreuter) zien we dat HSP een lagere pijndrempel en een lagere pijntolerantie hebben.
Op de functionele laag (onderzoek Koechlin) is te zien dat pijn een grotere impact heeft op dagelijks functioneren van HSP Jongeren.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor professionals in zorg, onderwijs en begeleiding levert dit onderzoek concrete aanknopingspunten op:
- Herken dat pijn letterlijk eerder begint
Gedrag zoals vermijden of terugtrekken kan voortkomen uit een lagere pijndrempel, niet uit motivatieproblemen.
- Differentieer tussen intensiteit en impact
Vraag niet alleen: hoeveel pijn heb je?
Maar ook: wat doet deze pijn met je functioneren?
- Screen op hoogsensitiviteit bij pijnklachten
Met name bij terugkerende of onbegrepen pijn kan hoogsensitiviteit een relevante factor zijn in:
- diagnostiek
- behandelplanning
- Verwacht meer functionele gevolgen
Bij HSP-jongeren is de kans groter dat pijn:
- schoolprestaties beïnvloedt
- leidt tot vermijding
- emotioneel doorwerkt
- Richt interventies op regulatie én belasting
Niet alleen pijnreductie, maar ook essentieel zijn:
- prikkelregulatie
- energiemanagement
- herstelmomenten
Tot slot
Het onderzoek van Hochreuter is een belangrijke stap: voor het eerst zien we dat hoogsensitiviteit samenhangt met objectief meetbare verschillen in pijnverwerking. In combinatie met het werk van Koechlin ontstaat een completer beeld: niet alleen komt pijn sneller binnen bij HSP, maar de impact ervan is ook groter. Kennis die belangrijk is voor iedereen die zich bezighoudt met de gezondheid van jongeren; test of de adolescent ook hoogsensitief is, want deze eigenschap kan een belangrijk effect hebben.
Bonnen:
Hochreuter, J., Wehrli, S., Locher, C., Lionetti, F., Kossowsky, J., Pluess, M., & Koechlin, H. (2025). Painfully Sensitive: How Sensory Processing Sensitivity Affects Healthy Adolescents’ Perception of Pain. Journal of pain research, 719-733.
Koechlin, H., Donado, C., Locher, C., Kossowsky, J., Lionetti, F., & Pluess, M. (2023). Sensory processing sensitivity in adolescents reporting chronic pain: an exploratory study. PAIN Reports, 8(1), e1053.
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.