Pesten raakt hoogsensitieve kinderen vaak diep. Waar sommige kinderen een nare opmerking van zich af lijken te laten glijden, kan een hoogsensitief kind er nog uren of zelfs dagen mee rondlopen. Een blik, een grapje, buitengesloten worden in de pauze. Het kan intens binnenkomen. Voor ouders is het vaak hartverscheurend om te zien. Je wilt je kind beschermen, maar voelt je soms machteloos als je merkt hoeveel invloed gebeurtenissen op school op het welzijn van je kind heeft.
‘Dat doe je niet’
Uit ons onderzoek voor ons boek Hoogsensitieve kinderen weten we dat ongeveer een kwart van de hoogsensitieve kinderen wordt gepest. Dat is veel. Hoogsensitieve kinderen ervaren gedrag van anderen vaak sneller als kwetsend, mede omdat zij meestal sterke normen hebben over hoe mensen met elkaar horen om te gaan. Zij zullen hun vriendjes niet snel buitensluiten van spelletjes, want ‘dat doe je niet’. Tegelijk reageren ze emotioneler wanneer iets pijn doet. Juist die zichtbare reactie maakt sommige kinderen helaas extra aantrekkelijk voor pesters. Thuis denken hoogsensitieve kinderen nog diep na over wat er gebeurd is. Ze proberen het te begrijpen. Helaas leggen ze in dat proces vaak de schuld bij zichzelf.
Conflictvermijdend
Daar komt nog iets bij: veel hoogsensitieve kinderen zijn eerder conflict vermijdend dan assertief. Ze trekken zich terug, slaan dicht of gaan twijfelen aan zichzelf. Soms gaan ze geloven dat er écht iets mis met hen is. Ouders horen dan uitspraken als: “Ze vinden mij raar,” of “Niemand mag mij.” Dat raakt diep; niet alleen voor het kind, maar ook de ouder.
Soms is het ingewikkeld om te bepalen wat er precies speelt. Sommige hoogsensitieve kinderen betrekken veel gedrag op zichzelf. Een kind kan zich afgewezen voelen terwijl een ander kind het misschien minder zwaar zou ervaren. Dat betekent niet dat de pijn niet echt is. Integendeel: de ervaring van je kind ís echt. Juist daarom helpt het als een ouder niet meteen gaat analyseren of relativeren, maar eerst echt luistert. Een kind wil zich in de eerste plaats begrepen voelen.
Begrijp
Wat veel hoogsensitieve kinderen nodig hebben, is het gevoel: “Mijn ouder ziet hoe moeilijk dit voor mij is.” Probeer daarom niet direct oplossingen aan te dragen. Zinnen als “trek het je niet aan” helpen meestal niet. Beter werkt iets als: “Ik snap dat dit pijn doet,” of: “Wat verdrietig dat je je zo alleen voelde.” Alleen al dat gevoel van erkenning kan spanning verminderen.
Dat is ook de reden dat in de BABA-methode die in het boek Hoogsensitieve kinderen wordt uitgelegd, Begrijpen altijd komt voor Begrenzen of Alternatieve aandragen.
Pas als je kind zich begrepen voelt, kun je je kind helpen om het gedrag van anderen iets neutraler te bekijken. Hoogsensitieve kinderen leggen de oorzaak van pestgedrag vaak bij zichzelf. Ze denken al snel dat zij niet leuk, goed of aardig genoeg zijn. Het helpt wanneer ouders uitleggen dat pestgedrag meestal meer zegt over de ander dan over hun kind. Soms is een ander kind onzeker, boos of zoekt het status in de groep. Dat maakt het gedrag niet goed, maar het voorkomt wel dat je kind alle schuld naar binnen richt.
Talenten
Ook helpt het om expliciet de mooie eigenschappen van je kind te benoemen. Veel hoogsensitieve kinderen hebben sterke waarden. Ze vinden eerlijkheid, vriendelijkheid en rechtvaardigheid belangrijk. Juist daarom doet pestgedrag zo’n pijn. Door dat te erkennen, bescherm je het zelfbeeld van je kind. Bijvoorbeeld: “Jij zou zelf nooit iemand buitensluiten. Dat vind ik juist heel mooi aan jou.”
Daarnaast is het belangrijk om samen te kijken naar vaardigheden. Niet omdat je kind schuld heeft aan het pesten, maar omdat vaardigheden helpen om steviger in sociale situaties te staan. Je kunt samen bespreken hoe andere kinderen reageren op pestgedrag. Lopen ze weg? Maken ze een grapje? Zoeken ze steun bij iemand anders? Oefen dit eventueel thuis in een rollenspel. Voor hoogsensitieve kinderen helpt het enorm als zij nieuw gedrag eerst veilig kunnen oefenen.
Sociale contacten
Sommige kinderen sluiten zich na nare ervaringen af van sociale contacten. Juist dan kan het helpen om voorzichtig nieuwe positieve ervaringen mogelijk te maken. Nodig eens een rustig vriendje uit, zoek een hobby die echt bij je kind past of creëer situaties waarin contact minder spannend voelt. Positieve sociale ervaringen zijn ontzettend belangrijk voor het herstel van zelfvertrouwen.
Natuurlijk zijn er situaties waarin meer nodig is. Als het pesten structureel doorgaat, is het belangrijk om school actief te betrekken. En soms kan een andere klas of zelfs een andere school uiteindelijk de beste keuze zijn.
Groei
Opvallend genoeg geven recente onderzoeken ook een hoopvolle boodschap voor hoogsensitieve kinderen die gepest worden. Zowel het onderzoek van Nocentini (2018) als een nieuwere studie van Acevedo (2025) naar anti-pestinterventies laat zien dat hoogsensitieve kinderen juist extra sterk kunnen profiteren van goede begeleiding en interventies. In beide studies zagen onderzoekers dat hoogsensitieve kinderen meer vooruitgang boekten in sociale vaardigheden, weerbaarheid en omgaan met pestgedrag dan minder sensitieve kinderen.
Pestgedrag
Hoogsensitieve jongeren (tussen 10 en 14 jaar) scoorden na afloop van de interventies waarin ze leerden om te gaan met pestgedrag uit het onderzoek van Bianca Acevedo bijvoorbeeld hoger op:
- pestweerstand (“ik zou nee zeggen als iemand mij wil laten meepesten”);
- omstanderinterventie (“ik zou ingrijpen als iemand gepest wordt”).
In het onderzoek van Nocentini bleek dat zowel hoogsensitieve meisjes als jongens (van 9 en 10 jaar) na de interventie veel minder vaak het gevoel hadden dat ze gepest werden.
Steun
Dat is een belangrijke boodschap voor ouders. De gevoeligheid van je kind maakt het misschien kwetsbaarder voor nare ervaringen, maar diezelfde gevoeligheid kan ook een enorme kracht worden in herstel en groei. Hoogsensitieve kinderen nemen steun, veiligheid en positieve begeleiding vaak diep in zich op. Onderzoekers denken dat zij sociale informatie zorgvuldiger verwerken, meer empathie ontwikkelen en nieuwe vaardigheden sterker integreren in hun gedrag. Dat betekent dat begeleiding écht verschil kan maken. Een kind dat nu onzeker of kwetsbaar lijkt, kan met de juiste steun juist veel vaardigheden ontwikkelen en leren zichzelf steviger staande te houden.
Dat is misschien wel de hoopvolle boodschap in dit moeilijke onderwerp. Hoogsensitiviteit is niet alleen een kwetsbaarheid. Het betekent ook dat kinderen diep leren, intens verwerken en vaak sterk groeien wanneer zij zich veilig en gesteund voelen. Als ouder kun je er dus op vertrouwen dat liefdevolle begeleiding, emotionele veiligheid en kleine positieve ervaringen voor jouw kind vaak méér positieve impact hebben dan je misschien denkt.
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.