Hoogsensitieve mensen raken sneller overprikkeld. Een veelgehoorde verklaring is dat hun brein minder goed filtert. Prikkels die anderen automatisch wegdrukken, zouden bij hen gewoon doorkomen. Een nieuw hersenonderzoek van Lin en collega’s (2026) zet daar een belangrijke kanttekening bij. Het filter werkte bij hoogsensitieve mensen minstens even goed als bij anderen.
Wat is sensory gating?
Het brein reageert sterk op een nieuw geluid. Klinkt hetzelfde geluid kort daarna nog een keer, dan is de reactie op dat tweede geluid kleiner. Het brein ‘weet’ dan al dat het geluid er is en hoeft er minder aandacht aan te besteden. Dit automatische dempen van herhaalde of overbodige prikkels heet sensory gating. Het wordt gezien als een vroege vorm van filteren, die voorkomt dat overbodige informatie de rest van het brein overspoelt.
Dit wordt gemeten met een eenvoudige proef. Iemand hoort twee identieke tonen kort na elkaar, en met EEG wordt vergeleken hoe sterk het brein op de tweede toon reageert ten opzichte van de eerste. Hoe kleiner de reactie op de tweede toon, hoe sterker het filter.
Opzet van het onderzoek
De onderzoekers in Taiwan lieten 518 volwassenen (18–40 jaar) de HSP-schaal invullen. Uit de 10% hoogste en de 10% laagste scorers stelden ze twee groepen samen: 26 hoogsensitieve en 25 laaggevoelige deelnemers. De groepen waren vergelijkbaar in geslacht, leeftijd en opleiding.
Bijzonder is dat de onderzoekers ook rekening hielden met genetische verschillen. Een bepaalde variant van het serotoninetransportergen (5-HTTLPR) wordt in verband gebracht met een grotere gevoeligheid voor de omgeving. Om te voorkomen dat zo’n genetisch verschil de resultaten zou vertroebelen, namen alleen mensen met dezelfde variant (het zogeheten SS-genotype) deel.
De deelnemers keken naar een stille film met ondertiteling en hoorden ondertussen honderd keer twee korte, identieke tonen, met een seconde ertussen. Ze hoefden er niets mee te doen. Hun hersenactiviteit werd op twee manieren geanalyseerd: via de klassieke hersenreactie die ongeveer een tiende seconde na een geluid optreedt (de N100), en via hersengolven in de thetaband, een langzaam hersenritme dat samenhangt met aandacht en regulatie.
Resultaten
In de klassieke hersenreactie zagen de onderzoekers geen verschil: beide groepen dempten de tweede toon in vergelijkbare mate. De eerste, automatische demping van prikkels werkte bij hoogsensitieve mensen dus even goed als bij anderen.
In de thetagolven was het verschil wel duidelijk. Bij de hoogsensitieve groep was de reactie op de tweede toon gemiddeld nog maar 61% van de reactie op de eerste – een demping van bijna 40%. Bij de laaggevoelige groep was de reactie op de tweede toon gemiddeld even groot als op de eerste, wat wijst op veel minder demping. Het verschil tussen de groepen was middelgroot (r = 0,39) en bleef overeind na correctie voor het uitvoeren van meerdere toetsen.
Wat betekent dit?
De onderzoekers concluderen dat hun bevindingen niet passen bij het idee dat hoogsensitieve mensen een zwakker filter hebben. Waar het filter in de eerste verwerkingsstap werd gemeten, werkte het even goed.
Het verschil zat in de thetagolven. Theta-activiteit hangt samen met aandacht, met het inschatten van wat relevant is en met het integreren van informatie. Het verschil zat dus niet in de eerste registratie van het geluid, maar in een later netwerk dat informatie ordent en weegt. Een eerder EEG-onderzoek (Meinersen-Schmidt e.a., 2023) vond in rust geen verschil in het thetaritme tussen hoog- en laagsensitieve mensen. Het verschil dat Lin vond, zit dus niet in de basisactiviteit van het brein, maar in hoe het brein reageert op herhaalde prikkels. Dat past bij de opvatting van Elaine Aron dat hoogsensitiviteit draait om een diepere verwerking van informatie: een brein dat actief bezig is met wat een prikkel betekent, en niet een brein dat passief wordt overspoeld.
Mag je hieruit concluderen dat hoogsensitieve mensen prikkels méér dempen? Dat gaat te ver. De klassieke maat voor demping liet geen verschil zien, en ook de afzonderlijke reacties op de eerste en de tweede toon verschilden niet significant tussen de groepen. Alleen de verhouding tussen die twee reacties in de thetagolven verschilde. Wat dit onderzoek wel laat zien, is dat het filter minstens even goed werkt, en dat het hoogsensitieve brein herhaalde prikkels in een later stadium anders verwerkt.
De onderzoekers noemen ook een tweede mogelijkheid. Beschrijvend gezien was bij de hoogsensitieve groep de theta-reactie op de eerste toon wat groter, gevolgd door een grotere afname bij de tweede. Misschien reageren hoogsensitieve mensen dus eerst sterker en zetten ze daarna meer in om die reactie te reguleren. Het filter werkt dan wel, maar kost mogelijk ook meer energie. Ook dit is nog niet aangetoond, omdat de verschillen in de afzonderlijke reacties niet significant waren.
De onderzoekers leggen daarnaast een verband met het voorspellende brein: een herhaalde toon is voorspelbaar, en het brein reageert minder op wat het al verwacht. Het verschil in de thetagolven zou er dan op kunnen wijzen dat hoogsensitieve mensen sneller of steviger een verwachting opbouwen. Dat laatste is onze interpretatie, geen conclusie van het onderzoek, maar het past bij het beeld dat het verschil in de manier van verwerken zit en niet in een gebrekkig filter.
Kanttekeningen
Het onderzoek is zorgvuldig opgezet, maar heeft ook beperkingen. De groepen waren klein (51 deelnemers), waardoor alleen grote verschillen betrouwbaar konden worden aangetoond. Doordat alleen de uitersten van de HSP-schaal werden vergeleken, kunnen verschillen groter lijken dan ze in de hele bevolking zijn. Omdat alleen mensen met het SS-genotype meededen, is nog onbekend of de resultaten ook gelden voor mensen met een andere genetische variant.
Tot slot ging het om eenvoudige, voorspelbare tonen in een rustige omgeving. De onderzoekers benadrukken zelf dat hun resultaten niet betekenen dat hoogsensitieve mensen in het dagelijks leven minder last hebben van prikkels. Het is goed mogelijk dat de regulatie goed werkt bij eenvoudige en voorspelbare prikkels, maar onder druk komt te staan in complexe, drukke of emotioneel geladen situaties.
Wat kun je hiermee in de praktijk?
Overprikkeling is geen bewijs van het ontbreken van een ‘filter’. Veel hoogsensitieve cliënten hebben het beeld dat hun brein ‘alles doorlaat’. Dit onderzoek laat zien dat het filter minstens even goed werkt. Het verschil zit in wat het brein daarna met prikkels doet. Overprikkeling ontstaat dan niet doordat alles ongefilterd binnenkomt, maar doordat het verwerken, wegen en reguleren van prikkels meer inzet vraagt.
Regulatie kost energie. Een hoogsensitief brein is dus voortdurend actief aan het reguleren. Dat maakt begrijpelijk waarom iemand na een dag vol prikkels uitgeput kan zijn, ook als hij of zij die prikkels op het moment zelf goed leek aan te kunnen. Hersteltijd is dan geen luxe, maar een logisch onderdeel van hoe dit brein werkt.
Voorspelbaarheid helpt. Het filter werkte in dit onderzoek bij eenvoudige, voorspelbare prikkels. Onvoorspelbare, complexe en emotioneel geladen situaties vragen waarschijnlijk veel meer. Kijk samen met cliënten welke prikkels in hun omgeving onvoorspelbaar zijn, en wat daaraan te veranderen is.
Onderzoek
Er is nog veel onderzoek nodig om de werking van het hoogsensitieve brein tot in de finesses goed te begrijpen. Maar dit onderzoek geeft een belangrijk stuk van de puzzel, waarmee we de dagelijkse ervaringen van hoogsensitieve personen beter kunnen begrijpen.
Bron: Lin, B.-L., Chiu, C.-C., Huang, C.-M., Lu, H., & Cheng, C.-H. (2026). Altered theta-band sensory gating in individuals with high sensory processing sensitivity (SPS). Brain Research, 1888, 150443. https://doi.org/10.1016/j.brainres.2026.150443
Esther Bergsma is expert Hoogsensitiviteit en oprichter van Expertisecentrum Hoogsensitief.NL. Zij is internationaal auteur van onder andere “Hoogsensitieve kinderen” en “Het Hoogsensitieve Brein” (zie de webshop om te bestellen), spreekt voor verschillende beroepsgroepen en traint professionals om hoogsensitieve mensen en kinderen beter te begrijpen en begeleiden.

