Vermoed je dat je kindje hoogsensitief is? Is het gevoeliger dan andere kinderen? Huilt het sneller? Is je kindje van slag na een drukke dag?

Maar hoe weet je zeker of een jong kindje hoogsensitief is? Het kan niet of slechts een beetje praten, waardoor je veel minder aanknopingspunten hebt dan bij een ouder kind.

 

Hoogsensitiviteit

Voordat we een aantal kenmerken noemen, staan we eerst stil bij wat hoogsensitiviteit is:

  • Hoogsensitiviteit is een aangeboren eigenschap
  • met een sterk ontwikkelde gevoeligheid voor externe en interne stimuli (prikkels)
  • gevolgd door diepgaande verwerking van deze stimuli
  • en het hierdoor ervaren van een intense impact.

 

Hoogsensitiviteit is dus meer dan alleen gevoelig zijn voor prikkels. Sterker nog; veel meer kinderen zijn daar gevoelig voor. De diepgaande verwerking in het hoogsensitieve brein is een veel meer onderscheidend element. Het is simpel gezegd nogal druk in het hoofd van een hoogsensitief persoon (HSP).

Naast heel veel andere processen is het belangrijkste om te weten dat HSP eerst even de tijd nemen om alle indrukken te laten inwerken. Meer dan mensen die niet hoogsensitief zijn.

Ten tweede betrekken zij bij al die hersenprocessen veel meer invalshoeken. Zo zijn HSP veel meer gericht op de mensen om hen heen (groepsbelang). In verbinding zijn is voor hen belangrijk en ze willen dat iedereen zich prettig voelt.

 

Wetenschap

Inmiddels zijn honderden onderzoeken gedaan naar hoogsensitiviteit en is bijvoorbeeld via breinscans te zien dat de hersenen van hooggevoeligen anders werken dan van non-HSP. Ook zijn er onderzoeken gedaan onder hoogsensitieve baby’s en peuters.

 

Herkennen

Waaraan kan je als ouder of verzorger herkennen dat een baby of peuter hoogsensitief is? In zijn algemeenheid geldt dat er zowel sprake moet zijn van prikkelgevoeligheid als diepgaande verwerking. Heel praktisch kan zich dat op de volgende manier uiten:

 

  • Veel in eigen gedachtewereld / gefocust op bezigheid (speelgoed);
  • Onrustig in luidruchtige en/of lichte omgeving;
  • Intens reageren op gezichten (blij, boos, bedroefd);
  • Last ondervinden van ‘prikkende’ kleding (labeltjes, naden);
  • Oog hebben voor details, bijv. in speelgoed (ernaar grijpen);
  • Heftig reageren op pijnprikkels;
  • Laat inslapen na een lange, drukke dag;
  • Sneller schrikken dan leeftijdsgenootjes.

 

En als ze wat ouder zijn:

  • Moeite met grote verandering – liever rust en regelmaat (voorspelbaarheid);
  • Veel (waarom)vragen stellen;
  • Voorkeur voor rustige spelletjes;
  • Moeite met kiezen – lang nadenken voor te antwoorden;
  • Schrikachtig van luide stem of ‘harde woorden’;
  • Wijze inzichten (‘eigen-wijsheid’);
  • In nieuwe omgeving (klas, speeltuin) eerst afwachtende houding;
  • Voorzichtig maar meewerkend bij vreemden;
  • Geïrriteerd door natte kleding of zanderige handen/voeten;
  • Oog hebben voor de kinderen om hen heen;
  • Soms de stemming van anderen overnemen;
  • Intuïtiever en associatief in gedrag en denken;
  • Opvallende verbondenheid met dieren en natuur.

 

Overprikkeling

Zoals uitgelegd werkt het hoogsensitieve brein op volle toeren. Allereerst komen de prikkels vanuit de zintuigen hier binnen. Naast de vijf bekende ogen, oren, neus, mond en huid zijn er ook nog zintuigen die bijvoorbeeld signalen binnen in het lichaam waarnemen (honger, plasdrang, …) of de sfeer / emoties bij mensen in de nabije omgeving opvangen.

 

Vervolgens moeten hoogsensitieve hersenen al deze stimuli verwerken. Dit is een complex proces. Op het moment dat de capaciteit van het brein maximaal is verbruikt, raakt het kind overprikkeld. Dat overkomt iedereen wel eens, maar bij hooggevoelige kinderen vaker. Het is het gevolg van het waarnemen van vele stimuli en de diepgaande verwerking ervan.

 

Bij baby’s en jonge kinderen kun je overprikkeling bijvoorbeeld herkennen doordat ze ongewoon druk zijn of veel huilen. Woedeaanvallen komen ook voor. Net als niet willen (of kunnen) slapen. Sommige hoogsensitieve kinderen trekken zich juist terug. Ze willen niet lastig zijn.

 

Tips voor de opvoeding

Gelukkig kunnen ouders hun hoogsensitieve kinderen helpen om overprikkeling te voorkomen en vaardigheden te leren om goed om te gaan met hoogsensitiviteit.

 

Prikkelgevoelig

  1. Probeer duidelijk te krijgen voor welke specifieke prikkels je kind gevoelig is en houd daar rekening mee. Observeer hoe je kind reageert op prikkels via de verschillende zintuigen, en probeer de meest heftige prikkels te voorkomen. Bijvoorbeeld:
    • Laat het niet de hele dag in een onrustige kamer liggen.
    • Leg een baby niet te dicht bij luidspreker of onder fel (zon)licht.
    • Voorkom tijdens kraamvisite te veel bezoekers op hetzelfde moment/dagdeel en laat de baby niet van de ene arm op de volgende arm gaan.
    • Wees je bewust van het effect van de emotionele sfeer in huis, maar bijvoorbeeld ook de impact van ‘harde’ taal.
    • Check de kleding van je kindje op irriterende labels of naadjes.
    • Houd een vast eetritme aan om te voorkomen dat je kind te hongerig wordt.
    • Wees bewust van de kracht van oogcontact (zowel in positieve – blij, rust – als in negatieve zin – boos, heftig).
    • Bied na een zeer drukke dag geen nieuw (onbekend) voedsel aan; dit is te overprikkelend.

 

Tijd geven

  1. Geef de diepgaande verwerking de ruimte. Het hoogsensitieve brein van je kindje heeft de tijd nodig om een situatie tot zich te nemen, voordat het tot actie overgaat. Geef je kind daar de tijd voor. Bijvoorbeeld:
    • Geef tijd om te wennen: 1) bij verjaardagen – ook als het familie is, 2) bij bezoek van vreemden, 3) in een nieuwe groep bij de kinderopvang, 4) aan nieuw speelgoed, 5) in een onbekende speeltuin of 6) bij het afscheid nemen van vriendjes, oma, opa et cetera. Bouw het in kleine stapjes op/af.
    • Geef tijd om keuzes te maken: 1) bij het kiezen van een spel, 2) het uitzoeken van speelgoed, 3) het kiezen van een versnapering of broodbeleg.

 

Rust

  1. Zorg voor voldoende rustmomenten. De manier waarop de hersenen werken van je hoogsensitieve kindje kost veel energie. Daarom is tussendoor en elke nacht voldoende rust zo belangrijk. Bijvoorbeeld:
    • Houd een standaard bedritueel aan; dat helpt bij rustig inslapen.
    • Laat je kindje indien nodig meer of langere slaapjes doen dan leeftijdsgenootjes. Kijk naar wat je kind nodig heeft, in plaats van naar wat normaal is op die leeftijd.
    • Zorg in het weekend voor voldoende rusttijd tussen uitstapjes door. Ga niet van de ene naar de andere activiteit.
    • Laat speelafspraakjes niet te lang duren. Liever kort spelen, dan overprikkeld weer thuis komen.
    • Ga na een hele dag opvang niet ook nog naar de supermarkt.

 

Emoties

  1. Leer het kindje omgaan met intense emoties. Ook al is je kind nog jong, het voelt al wel veel. Als je je kindje van jongs af aan leert zijn emoties te begrijpen, kan het steeds beter zijn emoties reguleren. Bijvoorbeeld:
    • Praat veel met je kindje over emoties die het ervaart.
    • Leer het woorden geven aan alle gevoelens.
    • Benoem ook je eigen gevoel (zonder het te zwaar te maken).
    • Keur emoties nooit af (eventueel wel het gedrag dat ermee gepaard gaat).
    • Leer je peuter dat naast de ander helpen ook de eigen belangen relevant zijn.
    • Reageer serieus op ‘waaromvragen’ die het kind stelt, zodat het de wereld beter leert begrijpen.

 

Opvoeding

  1. Geef grenzen vanuit begrip voor de behoeftes van je kind. Uit onderzoek weten we dat een democratische opvoedstijl het beste is. Vooral hoogsensitieve kinderen profiteren sterk van deze combinatie van duidelijke grenzen en meebewegen als de situatie daarom vraagt. Bijvoorbeeld:
    • Formuleer jouw grenzen duidelijk en helder en geef er toelichting op.
    • Luister serieus als je kind aangeeft dat die grens hem of haar te veel schaadt en zoek samen naar een betere regel.
    • Sluit in je huisregels aan bij de ontwikkeling die je kind op dat moment doormaakt. Met andere woorden; verlang niet wat je kind op dat moment nog niet kan.
    • Bekijk goed hoe je je kind het beste kunt ondersteunen in elke levensfase, zonder hem weg te houden van uitdagingen.

 

Talent

Is je kindje hoogsensitief? Soms kan dat best lastig zijn. Misschien is je kind sneller overprikkeld, en moet je meer rekening houden met je dagplanning. Aan de andere kant is hoogsensitiviteit een hele mooie eigenschap. Hoogsensitieve kinderen zijn vaak heel zorgzaam en inlevend, hebben aandacht voor details, zijn creatief, bedachtzaam en kunnen enorm genieten van de mooie dingen van het leven. Geweldige kinderen dus, die jij mag ondersteunen om tot bloei te komen.

Esther Bergsma, is expert Hoogsensitiviteit, initiator van Hoogsensitief.NL, sociaalwetenschappelijk onderzoeker en auteur van een vijftal boeken over hoogsensitiviteit. Ze verzorgt presentaties en opleidingen voor professionals over hoogsensitieve mensen en kinderen vanuit een wetenschappelijke invalshoek.

Please follow and like us:

Pin It on Pinterest