Nadere toelichting
op de definitie
Stadium 1 · Opmerken
Tien zintuigen
Het proces begint met waarneming. In de theorie van het hoogsensitieve brein onderscheiden we tien zintuigen: ze ontvangen informatie uit zowel je omgeving als je eigen lichaam. Bij hoogsensitieve mensen is er in het algemeen een verfijnde gevoeligheid, hoewel niet bij iedereen elke ‘sensor’ even sensitief.
Let op: verhoogde zintuiglijke gevoeligheid is op zichzelf niet het onderscheidende kenmerk van de eigenschap. Dat is de verwerking die erop volgt.
01
Gezichtsvermogen
Licht, kleur, vorm en beweging. Zo’n 70% van de HSP ervaart fel licht en drukke beelden sneller als belastend.
02
Gehoor
‘Antenne’ voor geluid. Dit zintuig (maar liefst 70%) wordt door de HSP als meest belastend ervaren. Dit kan zowel om harde (deur die dichtslaat) als heel subtiele (zoemende beamer) geluiden gaan.
03
Reukzin
Geuren. In het restaurant, van bloemen, bij seks en in de toilet. Bijna 60% van hoogsensitieve personen heeft een sterk reukvermogen.
Delicaat waarnemen, maar hierdoor ook sneller overweldigd.
04
Smaakzin
Smaak, textuur én temperatuur. Ongeveer een kwart hoogsensitieve mensen houdt niet van intense of complexe smaken. Op de vraag of ze een goed smaakvermogen hebben bevestigt 37% van de HSP dit.
05
Tastzin
Dit is het tweede meest gevoelige zintuig na geluid. Aanraking, druk, temperatuur en pijn. Kledinglabels, sieraden, autogordel of bijvoorbeeld zand kunnen al storend zijn.
06
Proprioceptie
Waarnemen van positie, spierspanning en snelheid van je lichaam(sdelen). Onmisbaar bij beweging en sport. Dit zintuig is nog weinig onderzocht bij HSP.
07
Evenwichtszin
De sensor die je informatie geeft om je lichaam in balans te houden. Oriëntatie in de ruimte. Dit zintuig regelt ook dat lichamelijke functies, zoals scherp zicht, constant blijft als je in beweging bent. We weten nog niet uit onderzoek of HSP een beter dan wel minder goed evenwichtszintuig hebben.
08
Interoceptie
Dit signaleert (grotendeels onbewust) of de regulatie van het lichaam goed verloopt dankzij signalen van alle organen en lichaamsprocessen. Denk aan honger, dorst en spanning. Dit is essentieel om een zogenoemd homeostatisch effect te bereiken.
09
Emoceptie
Het waarnemen en aanvoelen van andermans emoties. Zogeheten spiegelneuronen in de hersenen, die dit proces mogelijk maken, zijn sterker geactiveerd bij hoogsensitieve mensen. Vrijwel alle HSP geven via zelfrapportage aan dat ze (extreem) ontvankelijk zijn voor de stemming van mensen in hun omgeving.
Bij sommigen komen deze gevoelens zo sterk binnen dat het voelt alsof die emoties van henzelf zijn.
10
Spiritualiteitszin
Ervaren van (en soms communiceren met) geesten, zielen, oppermachten, gidsen of entiteiten, die niet ‘in ons leven leven’. Bijvoorbeeld in andere tijden, andere dimensies, andere hoedanigheden of andere energieën. Inderdaad, niet wetenschappelijk bewezen, maar bij zelfrapportage geeft een derde van de HSP dit aan, net als ouders van hoogsensitieve kinderen. Verder noemen HSP in dit verband dat ze een alomtegenwoordige verbondenheid ervaren met de aarde, natuur of dieren; verbinding met iets dat ‘groter’ is dan jezelf. Zingeving.
Stadium 2 · Verwerken
Stop-en-check
Optimale-optie-ambitie
Het meest onderscheidende kenmerk van hoogsensitiviteit is de diepgaande verwerking van al die zintuiglijke informatie. Hoogsensitieve mensen verwerken indrukken grondiger dan gemiddeld: je legt sneller verbanden, weegt meer mogelijkheden af en plaatst informatie in een breder perspectief.
Die grondige verwerking verklaart ook waarom je bij veel prikkels eerder verzadigd raakt.
nieuwe informatie in een breder perspectief plaatsen (stap 2)- sensorische integratie van indrukken (stap 3)
- het afwegen van risico’s en kansen (stap 4)
- zoeken naar de beste optie voor de mensen om je heen (stap 5)
- vindingrijk, origineel en creatief denken (stap 6)
Stadium 3 · Inwerking
Intense impact
Na het opmerken en verwerken volgt de inwerking: wat de grondig verwerkte informatie in je teweegbrengt. Omdat hoogsensitieve mensen meer verbanden leggen en meer mogelijkheden afwegen, werkt een situatie vaak dieper en langer door in gevoel, gedachte en gedrag. Het vergt vanzelfsprekend meer energie en dit kan leiden tot stress.
Dat verklaart zowel de zorgvuldige, weloverwogen manier van reageren, als de kans op overprikkeling wanneer er te veel tegelijk binnenkomt. Overprikkeling is dus een gevolg van te veel (hersen)belasting. Het is geen kenmerk van hooggevoeligheid. Iedereen kan overbelast raken.