Ogenschijnlijk lijken wetenschap en intuïtie tegengesteld aan elkaar. Toch geven de resultaten van het onderzoek naar het hoogsensitieve brein ons nieuwe inzichten in dit ‘ongrijpbare’ fenomeen. Velen noemen intuïtie het zesde zintuig. Het lijkt echter aannemelijker dat de processen ná die zintuigelijke waarneming een veel essentiëlere rol spelen. In dit blog leggen we uit wat die processen zijn en waarom we vermoeden dat hoogsensitieve mensen een sterkere intuïtie hebben.

 

Je krijg een mooie baan aangeboden, maar iets van binnen ‘zegt’ dat je dit werk niet moet aannemen. Jullie huisarts zegt dat je baby een verkoudheidje heeft, maar je ‘voelt’ dat er iets ernstigs is. Je partner vertelt dat zij een prima dag heeft gehad, maar je buik ‘weet’ dat ze wel degelijk met iets worstelt.

 

Ingeving

Intuïtie is een ingeving; iets ‘ervaren–voelen–weten’ zonder dat je het kunt beredeneren. Het is een inzicht gebaseerd op een razendsnel onbewust proces. Je brein maakt gebruik van (onbewuste) waarnemingen via al je zintuigen, de cognitieve verwerking van al die informatie, maar maakt ook verbinding met eerdere ervaringen; opgeslagen herinneringen. Dit proces speelt zich met enorm hoge snelheid – en grotendeels onbewust – in je brein af. Vooral bij complexe beslissingen leveren intuïtieve afwegingen een beter besluit op dan na puur rationele afwegingen. Naast het feit dat dit laatste je veel energie kost, kan je via bewuste aandacht veel minder aspecten betrekken dan bij een intuïtieve manier van besluitvorming.

 

Uit ons onderzoek onder 1800 HSP voor het boek Gelukkig Hoogsensitief, blijkt dat 90% van de HSP aangeeft het talent ‘Sterke Intuïtie’ (heel) veel bij zichzelf te herkennen (zie ook dit blog over HSP talenten). Hierna lichten we aan de hand van een aantal aspecten van hoogsensitiviteit toe waarom we veronderstellen dat HSP een sterkere intuïtie hebben. Dit doen we door elementen van intuïtie te koppelen aan onderzoeksuitkomsten bij hoogsensitieve mensen; het samenspel van (onbewuste) waarneming, (cognitieve) verwerking van informatie, het betrekken van ervaringen uit het verleden en het vermogen om ingevingen accuraat te interpreteren.

 

Zintuigen

Mensen nemen hun (nabije) omgeving waar via zintuigen. Naast de vijf bekende zintuigen gehoor, gezichtsvermogen, reukvermogen, smaak en tast, onderscheiden we nog een aantal zintuigen waarmee je informatie ontvangt over je ‘(binnen)wereld’.

Vanuit de wetenschap wordt proprioceptie als zesde zintuig beschouwd. Feitelijk een extra reden om dit predicaat niet aan intuïtie te verbinden. Proprioceptie geeft ons allerlei signalen over spierspanning, lichaamsdelen en onderlinge samenhang; oftewel positie-informatie. Hierdoor zijn we in staat te bewegen; vangen, oprapen, schoppen, buigen et cetera.

 

Het evenwichtszintuig helpt ons vanzelfsprekend om ons evenwicht te bewaren. Het achtste zintuig is interoceptie. Hiermee bemerken we prikkels vanuit ons lichaam zelf. Meestal betreft het signalen dat je ergens te veel (urine) of te weinig (brandstof) van hebt en je dus in actie moet komen (in dit geval: plassen of eten).

Wij onderscheiden als negende zintuig emoceptie. Met dit zintuig kun je de gemoedstoestand (stemming) van anderen ontvangen/overnemen. Je voelt wat anderen voelen en die afstemming kan er zelfs toe leiden dat je die emotie ook ervaart. Als tiende noemen we nog spiritualiteitszin. Een aanzienlijk deel van HSP geeft aan signalen te ontvangen van entiteiten (geesten, zielen, engelen, gidsen enzovoorts) die niet in óns leven leven, maar in een andere tijd, dimensie, hoedanigheid of energie.

 

Prikkelgevoelig

Iedereen kan extra gevoelig zijn voor prikkels – meer neutraal stimuli genoemd – die binnenkomen via onze zintuigen. Bijvoorbeeld overprikkeld raken door harde geluiden of labeltjes in je kleding. In de samenleving noemen helaas nog veel mensen prikkelgevoeligheid als hét kenmerk van hoogsensitiviteit. Prikkelgevoeligheid is echter niet voorbehouden aan hoogsensitieve mensen, maar zie je evenzeer bij andere personen (bijvoorbeeld na burn-out). Maar elke HSP is wel meer dan gemiddeld gevoelig voor sensorische informatie uit één, meer of alle zintuigen. Emoceptie is bij vrijwel alle HSP sterk aanwezig.

 

Uit onderzoek blijkt inmiddels dat in zijn algemeenheid hoogsensitieve personen sensorische stimuli subtieler opmerken. Dit betekent dus dat HSP via hun zintuigen een breed spectrum aan informatie ontvangen. Een groot deel van deze informatie komt binnen zonder dat je er bewust van bent. Daardoor schiet er later opeens iets te binnen dat je weliswaar waargenomen had, maar blijkbaar nog niet daadwerkelijk ‘geregistreerd’. Denk bijvoorbeeld aan de blik van de caissière, je koffiemok die op het bureau van je collega staat, of de langdurige afwezigheid van een gezinslid tijdens het gezamenlijk Netflixen.

 

Dit is het eerste element van de verklaring waarom de intuïtie van HSP sterker is. Omdat ze meer dan niet-HSP informatie uit hun omgeving (onbewust) waarnemen, beschikken ze over meer gegevens waarop ze hun ingevingen kunnen baseren.

 

Associërend vermogen

Het hoogsensitieve brein verwerkt informatie diepgaand. Er zijn meer breingebieden betrokken én de connectiviteit tussen al die breindelen is intenser. We weten uit hersenonderzoek van Acevedo (2019) en David (2023) dat HSP veel meer hersengebieden inschakelen om één stukje sensorische informatie te duiden. Daardoor halen ze meer informatie uit een waarneming dan een non-HSP; ze zoeken naar verbanden, gevolgen, risico, kansen et cetera.

Dit blijkt bijvoorbeeld uit onderzoeken waarbij mensen werden gevraagd te luisteren naar ambigue geluiden. Dat zijn geluiden die op meerdere manieren te interpreteren zijn. Bijvoorbeeld doordat er twee geluidstromen door elkaar heen te horen zijn, of omdat er ruis is toegevoegd. Dit onderzoek toont aan dat HSP vaker in staat zijn het originele geluid te herkennen.

 

Een tweede aanwijzing waarom intuïtie van HSP veel sterker is, heeft te maken met dit enorme associërend vermogen in de hersenen. Omdat het proces zo razendsnel en circulair (dus voortdurend door elkaar heen) plaatsvindt, gebeurt het onderbewuster en kan iemand eigenlijk niet meer rationaliseren wat er van binnen gebeurt. Misschien verklaart dit dat mensen juist bij complexe afwegingen (bv. kopen van een huis) op hun intuïtie afgaan, omdat ze ongemerkt heel veel én ‘gevoelsmatige’ argumenten moeten laten meespelen.

 

Eerdere ervaringen

Niet te onderschatten element van intuïtie is het brede scala aan herinneringen dat een persoon heeft. En dan met name het koppelen van de gevolgen, resultaten, afloop of effect aan een situatie, gebeurtenis, voorval.

Een zeer ervaren chirurg herkent tijdens de operatie intuïtief dat er met een patiënt meer aan de hand is dan op het eerste oog lijkt. Dat komt doordat hij/zij al uiteenlopende situaties heeft meegemaakt en de uitkomsten daarvan heeft opgeslagen.

Er zijn sterke aanwijzingen dat HSP hun ervaringen gedetailleerder opslaan. Uit breinstudies blijkt dat het zogenoemde Default Mode Netwerk (DMN) veel actiever is. Ook in rust.

In de hersenen werken verschillende gebieden samen om bepaalde processen te kunnen uitvoeren, en dat noemen we een netwerk. Het DMN is bijvoorbeeld een netwerk dat actief is als je aandacht niet door een taak in beslag wordt genomen. Dus als je aan het mijmeren bent. Als je onder de douche staat, of als je voor het inslapen terugdenkt aan gebeurtenissen in het verleden – of juist toekomstige situaties aan het ‘voordenken’ bent.

Het DMN verwerkt ervaringen en slaat ze op in het geheugen, zodat de inzichten voor toekomstige situaties beschikbaar zijn.

 

Specifieker voorspellen

Het DMN in het hoogsensitieve brein is dus veel actiever bezig met verwerken als deze persoon na ‘actie’ even rust neemt. Hij slaat de nieuwe kennis op in de juiste ‘mapjes’. Een HSP maakt veel meer mapjes om de data zo precies mogelijk te kunnen opslaan.

Op basis van wat we inmiddels weten, veronderstellen we dat een HSP elke specifieke omstandigheid apart opslaat en juist niet meerdere gelijkende ervaringen op één hoop gooit.

Dat betekent in de praktijk dat het brein veel specifieker kan voorspellen waartoe een bepaalde omstandigheid kan leiden. Als ouder weet je bijvoorbeeld intuïtief, aan de hand van diverse criteria (moment van de dag, in wiens huis, gemoed en woordgebruik van de kinderen, wie zijn er nog meer in de kamer?), dat het onderling verdelen van snoep tussen je kinderen uitdraait op tranen, ruzie, woedeaanvallen of dat ze vandaag vredig overeenstemming bereiken.

Dit is het derde deel op grond waarvan we veronderstellen dat het intuïtief vermogen van HSP groter is: hun brein slaat ervaringen heel gedetailleerd op, waardoor ze vergelijkbare contexten herkennen en de consequenties ervan herinneren.

 

Voelen

Vervolgens merk je dat een bepaalde situatie vreemd is; dat je déze beslissing moet nemen; of dat je deze adviseur niet op zijn blauwe ogen moet vertrouwen. Bij een intuïtieve ingeving geeft je lijf een sterk signaal af. Je buik of je hart ‘spreekt’. Intuïtie is immers geen stapsgewijs beargumenteerd werkje, maar een razendsnel onderbewust proces waarbij zowel waarnemingen, cognitieve verwerking als eerdere ervaringen worden betrokken, waarna je het ‘voelend weet’.

 

Zoals we al bij de zintuigen bespraken kunnen HSP een sterke interoceptie hebben. Daarnaast is sensorische integratie één van de stappen tijdens de diepgaande verwerking bij hoogsensitieve personen (meer uitleg vind je in Het hoogsensitieve brein). Deze mensen hebben de kwaliteit om excellent in balans te leven. Jammer genoeg merken sommigen het niet (meer) op. Voor sommige HSP waren de gevoelens wellicht zó overweldigend, dat ze geleerd hebben die heftigheid te onderdrukken, om maar door te kunnen leven in een overspoelende wereld. Gelukkig is te leren om lichaamssignalen weer opnieuw te gaan voelen; door bewust stil te staan bij wat je in je lijf ervaart en wat het je wil zeggen. Juist bij complexe beslissingen. Want die zijn te ingewikkeld voor ons denkende brein.
Het laatste element dat wellicht bewijst dat HSP een krachtiger intuïtie hebben, is dus het vermogen om datgene wat ze in de ‘black box’ hebben ontvangen en verwerkt, ook toegankelijker te hebben. Ze ‘voelen intuïtief-weten beter.’

 

Ruimte aan intuïtie

Als hoogsensitief persoon heb je in potentie een accurate intuïtie. Door de werking van je brein heb je namelijk (bewust én onbewust) veel zintuigelijke waarnemingen, verwerkt je brein die informatie diepgaand, sla je je ervaringen ‘gerubriceerd’ op en kan je prima jouw innerlijke staat identificeren. Daardoor voel jij aan (zonder dat je dat kunt beredeneren) wat de beste beslissing in een (complexe) situatie is. Betrek daarom deze intuïtieve ingevingen in je besluitvorming. Doe er je voordeel mee. Geef ruimte aan intuïtie!

 

Esther Bergsma en Derk Eimers geven leiding aan Hoogsensitief.NL. Samen schreven ze “Gelukkig Hoogsensitief”. Het HSP-boek over de mooie kanten van de eigenschap. Ook ontwikkelden ze handreikingen voor docenten in het onderwijs (van kleuter – tot hoger onderwijs); met heldere uitleg en praktische tips. Daarnaast schreef Esther het standaardwerk “Het hoogsensitieve brein” en nog enkele andere titels. Bekijk hier alle boeken.

Please follow and like us:

Pin It on Pinterest